İNTERNET HAFIZAMIZI NASIL ELE GEÇİRİYOR?

Bir zamanlar bilgiye sahip olmak güçtü. Ansiklopediler raflarda dizilir, telefon numaraları ezberlenir, adresler zihinde taşınırdı. Bugün ise bilgiye sahip olmak değil, bilgiye ulaşmak güç gibi görünüyor. Çünkü artık beynimiz bilgiyi saklamak yerine, ona nasıl ulaşacağını kaydediyor.

Peki bu değişim gerçekten biyolojik düzeyde oluyor mu?

Kısa cevap: Evet.

Beynimiz Bilgiyi Değil, Yolunu Kaydediyor

Fakat dijital çağla birlikte bir şey değişti.

Araştırmalar gösteriyor ki insanlar artık bilgiyi hatırlamak yerine şunu hatırlıyor:

“Bunu nerede görmüştüm?”

“Google’da hangi kelimeyle aratmıştım?”

“Bu bilgi Instagram’da mıydı yoksa YouTube’da mı?”

Bu duruma psikolojide “Google Etkisi” (Google Effect) ya da dijital amnezi deniyor. Yani beyin, bilgiyi saklamak yerine erişim yolunu saklıyor.

Çünkü beyin ekonomik çalışır.

Kolay ulaşılabilen bilgiyi depolamak yerine, enerjiyi başka yere harcar.

Akıllı Telefon: Taşınabilir Dış Beyin

Bir harici bellek.

Telefon numaralarını ezberlemiyoruz.

Doğum günlerini hatırlamıyoruz.

Yol tarifini öğrenmiyoruz.

Bu durum beynin hipokampus bölgesinde alışkanlık değişimine yol açıyor:

• Derin kodlama azalıyor
• Yüzeysel bilgi işleme artıyor
• Uzun süreli hafıza yerine kısa süreli geçişler çoğalıyor

Beyin şunu öğreniyor:

“Bu bilgi önemli değil. Nasıl olsa tekrar bulabilirim.”

Sorun şu:

Beyin tekrar bulabileceği her şeyi “önemsiz” kategorisine atmaya başlıyor.

Odaklanma Neden Zorlaştı?

Modern insanın en büyük şikayetlerinden biri:

“Eskisi gibi odaklanamıyorum.”

Bilgi bombardımanı.

Sürekli bildirim almak, sürekli yeni içerik görmek, sürekli kaydırmak (scroll) beynin dopamin sistemini değiştiriyor.

Beyin şuna alışıyor:

• Kısa içerik
• Hızlı ödül
• Sürekli yenilik

Beyin artık hızlıya programlanıyor.

Unutkanlık Gerçekten Arttı mı?

Evet ama farklı bir şekilde.

Eskiden unutkanlık bilgi kaybıydı.

Bir şeyi hatırlamaya çalışırken beyin hemen şunu soruyor:

“Google’a mı baksam?”

Bu refleks, zihinsel kasları zayıflatıyor.

Hatırlama eylemi bir egzersizdir.

Peki Bu Kötü Mü?

Tam olarak değil.

İnternet sayesinde:

• Daha geniş bilgiye sahibiz
• Daha hızlı öğreniyoruz
• Küresel erişimimiz var

Sorun pasif tüketim alışkanlığı.

Bilgiye ulaşmak başka, bilgiyi sindirmek başka.

Hafızamızı Geri Kazanmak Mümkün mü?

Beyin sabit bir yapı değildir; deneyime göre kendini yeniden düzenleyebilen canlı bir sistemdir. Kullanılan sinir yolları güçlenir, ihmal edilenler zayıflar. Yani nasıl kullanırsak, zamanla öyle şekillenir.

Şunlar işe yarar:

1. Bazı şeyleri bilinçli olarak ezberlemek
2. Telefon numarası veya küçük bilgiler kaydetmeden hatırlamaya çalışmak
3. Bildirimleri kapatmak
4. Derin okuma yapmak (en az 20 dakika kesintisiz)
5. Arama motoruna yazmadan önce 30 saniye düşünmek

Bu küçük egzersizler hipokampusu yeniden aktif çalışmaya zorlar.

Görünmeyen Dönüşüm: Hafızadan Algoritmaya

Asıl mesele yalnızca unutmak değil.

Eskiden bilgi içerden gelirdi.

Şimdi dışardan öneriliyor.

Arama motorları ve sosyal medya algoritmaları bize sadece bilgi sunmuyor; neyi merak edeceğimizi, neyi hatırlayacağımızı ve hatta neyi önemli sayacağımızı da şekillendiriyor.

Bir konuyu araştırdığınızda karşınıza çıkan ilk üç sonuç, zihinsel çerçevenizi belirliyor. Alternatif düşünme ihtiyacı azalıyor. Çünkü “ilk çıkan” çoğu zaman “doğru olan” gibi algılanıyor.

Bu da hafızanın bir başka dönüşümünü başlatıyor:

Seçici maruz kalma.

Beyin tekrar eden bilgiyi önemli kabul eder. Algoritmalar da tekrar üretir. Böylece zihnimiz, kendi seçmediği tekrarlarla şekillenmeye başlar.

Hatırlamak Neden Kimliktir?

Hafıza sadece veri depolamak değildir.

Bir bilgiyi gerçekten öğrendiğimizde onu başka bilgilerle ilişkilendiririz. O bilgi deneyimle birleşir, duyguya temas eder ve kimliğin parçası olur.

Oysa sürekli dış kaynağa dayalı bilgi tüketimi, bilgiyi deneyimle birleştirmeden geçmemize neden olur. Biliriz ama sahip olmayız.

Bu yüzden modern insan çok şey bilir ama az şey hatırlar.

Çok şey görür ama az şey düşünür.

Derinlik Kaybı ve Yüzey Çağı

Dijital ortamda bilgi parçalıdır.

Başlıklar kısa, içerikler hızlı, dikkat süresi sınırlıdır.

Bu durum beynin bağlantı kurma biçimini etkiler. Parçalı bilgi, parçalı düşünce üretir. Derin analiz için gereken uzun süreli odaklanma giderek zorlaşır.

Oysa hipokampus yalnızca depolama merkezi değildir; aynı zamanda bilgiyi anlamlı bir bütün haline getiren yapının parçasıdır. Sürekli kesintiye uğrayan dikkat, bu bütünleşmeyi zayıflatır.

Sonuç:

Çok veri, az anlam.

Dijital Hafıza mı, İnsan Hafızası mı?

Bugün telefonlarımız binlerce fotoğraf saklıyor.

Ama kaçını gerçekten hatırlıyoruz?

Bu da hafızanın başka bir yönünü etkiliyor:

Anlam üretme.

Hafıza yalnızca kaydetmez; yorumlar.

Dijital kayıt ise sadece depolar.

Bu dönüşüm kişiliği oluşturur.

Asıl Soru

İnternet hafızamızı ele mi geçiriyor?

Yoksa biz mi hafızamızı teslim ediyoruz?

Çünkü hafıza sadece veri depolamak değildir.

Kimliktir.

Düşünce derinliğidir.

Odaktır.

Ve belki de en önemlisi:

Hatırladıklarımız kadar, hatırlamak için gösterdiğimiz çabadır.